Rozwód bez orzekania o winie —
kiedy się opłaca, kiedy szkodzi.

Większość moich klientów, którzy przychodzą po pierwszej rozmowie z prawnikiem, jest przekonana o jednej z dwóch rzeczy — albo „walczę o winę za wszelką cenę", albo „chcę to mieć z głowy za 4 miesiące". W praktyce sytuacja jest bardziej zniuansowana. Decyzja o trybie rozwodu powinna być świadomym wyborem strategicznym, a nie odruchem emocjonalnym.

Czym jest rozwód bez orzekania o winie?

To tryb, w którym małżonkowie zgodnie wnoszą do sądu o rozwiązanie małżeństwa, ale nie domagają się stwierdzenia, czyje zachowanie doprowadziło do rozpadu więzi. Sąd nie bada wówczas kwestii winy — wystarczy ustalić, że nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia.

Skutkiem jest najczęściej zakończenie sprawy na jednej rozprawie, w terminie 3—6 miesięcy od złożenia pozwu, przy bardzo niskim koszcie procesowym.

Kiedy taki tryb się opłaca?

• Małżonkowie są zgodni co do zakończenia związku i co do kluczowych ustaleń — alimentów, władzy rodzicielskiej, kontaktów z dziećmi
• Nie ma większego majątku do sporu albo strony chcą go podzielić osobno (notarialnie)
• Zależy nam na czasie — np. ze względu na nowy związek, kwestie podatkowe albo zdrowie psychiczne
• Chcemy ograniczyć koszty finansowe i emocjonalne — sprawa o winę to średnio 12—24 miesiące procesu i kilka razy wyższe honorarium

Kiedy bezwzględnie warto walczyć o winę?

Są sytuacje, w których rezygnacja z orzeczenia o winie jest decyzją finansowo bolesną. Najczęstsza? Obowiązek alimentacyjny między małżonkami. Zgodnie z art. 60 KRO, małżonek niewinny może żądać alimentów od małżonka wyłącznie winnego, jeśli rozwód spowoduje istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej. I to bez ograniczenia czasowego.

Przy wyłącznej winie jednego małżonka obowiązek alimentacyjny wobec drugiego może być dalej idący i nie podlega pięcioletniemu ograniczeniu przewidzianemu przy braku winy, choć nadal może wygasnąć lub ulec zmianie w razie zmiany okoliczności.

• Wyłączna wina drugiej strony + znaczna różnica majątkowa lub dochodowa → dalej idący obowiązek alimentacyjny
• Przemoc, naruszenie dóbr osobistych albo inne bezprawne zachowania → można rozważać odrębne roszczenia cywilne, ale nie jest to typowy ani automatyczny skutek orzeczenia winy w rozwodzie
• Kwestie dotyczące dzieci → są oceniane według odrębnych przesłanek, przede wszystkim dobra dziecka

Jak wygląda przebieg sprawy bez orzekania o winie?

Krok 1 — pozew

Pozew składa się do sądu okręgowego właściwego dla ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków. Opłata sądowa: 600 zł. W przypadku zgody współmałżonka — sąd zwraca połowę opłaty (300 zł) po wyroku.

Krok 2 — rozprawa

Przy zgodnym stanowisku i braku małoletnich dzieci sąd rozpoznaje sprawę w 30—40 minut. Pytania ograniczają się do potwierdzenia woli rozwodu, ustalenia daty rozkładu pożycia i kwestii majątkowych.

Krok 3 — wyrok

Wyrok staje się prawomocny po upływie terminów do jego zaskarżenia. Jeżeli żadna ze stron nie składa wniosku o uzasadnienie ani apelacji, następuje to szybciej. Jeżeli strona żąda uzasadnienia, termin do apelacji biegnie od doręczenia wyroku z uzasadnieniem.

Najczęstszy błąd przy podejmowaniu decyzji

Klienci nieustannie pytają: „a co stracę, jeśli zrezygnuję z winy?". Pytanie powinno brzmieć inaczej: „co zyskam, walcząc o winę?". Jeśli odpowiedzią jest tylko „satysfakcję moralną" — analiza ekonomiczna zwykle przemawia za trybem bez winy. Orzeczenie winy może mieć realne znaczenie przede wszystkim przy alimentach między byłymi małżonkami. Nie należy jednak zakładać, że sama wina automatycznie przełoży się na korzystniejszy podział majątku albo rozstrzygnięcia dotyczące dzieci — te kwestie są oceniane według odrębnych przesłanek.

Decyzja powinna zapaść po starannej analizie konkretnej sytuacji — majątkowej, dowodowej, emocjonalnej. To temat na jedną solidną rozmowę, nie na rozważania w samochodzie.