Podział majątku —
jak rzeczywiście wygląda w sądzie.

Większość moich klientek i klientów po prawomocnym rozwodzie pyta to samo zdanie: „pani mecenas, to co teraz z tym mieszkaniem?". Sam wyrok rozwodowy nie dzieli majątku. Wspólność majątkowa ustaje z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, chyba że wcześniej ustanowiono rozdzielność majątkową, np. umową majątkową małżeńską albo orzeczeniem sądu. Konkretny podział mieszkania, samochodów, kont i kredytów to oddzielna sprawa, którą trzeba świadomie przeprowadzić.

Co wchodzi do majątku wspólnego?

Wszystko, co małżonkowie nabyli w trakcie trwania wspólności majątkowej — czyli od dnia ślubu do dnia zniesienia wspólności (najczęściej wyroku rozwodowego). Niezależnie od tego, na kogo widnieje umowa kupna i kto faktycznie zarabiał.

• wynagrodzenia za pracę i dochody z działalności obojga małżonków
• nieruchomości kupione w trakcie małżeństwa (mieszkanie, działka, dom)
• samochody i inne ruchomości
• środki na rachunkach bankowych — bieżących, oszczędnościowych, lokatach
• jednostki funduszy inwestycyjnych, akcje, obligacje
• wyposażenie domu — meble, sprzęt RTV/AGD

Co do majątku wspólnego nie należy?

• majątek nabyty przed ślubem — mieszkanie kupione przed małżeństwem zostaje wyłącznie tej osoby
• darowizny i spadki otrzymane indywidualnie (chyba że darczyńca/spadkodawca wyraźnie wskazał inaczej)
• rzeczy osobistego użytku — odzież, biżuteria, instrumenty pracy
• odszkodowania za uszkodzenie ciała lub krzywdę moralną
• prawa autorskie i własność intelektualna (sam utwór — tak; honoraria za niego — już wspólne)

Dwie drogi — notariusz lub sąd

Podział umowny u notariusza

Najszybciej i najtaniej. Jeśli małżonkowie są zgodni co do tego, kto co zabiera, idzie się do notariusza i podpisuje akt podziału majątku. Termin: 1—2 wizyty, łącznie kilka tygodni. Koszt: taksa notarialna zależna od wartości majątku, typowo 1 500—6 000 zł.

Plus nieprzewidywalności — notariusz nie rozstrzyga sporów, on tylko spisuje to, na co Państwo się zgadzają. Jeśli nie ma porozumienia, droga notarialna jest zamknięta.

Podział sądowy

Postępowanie nieprocesowe przed sądem rejonowym. Opłata sądowa od wniosku o podział majątku wspólnego wynosi co do zasady 1 000 zł. Jeżeli strony składają zgodny projekt podziału, opłata wynosi 300 zł. Spór wpływa natomiast przede wszystkim na czas trwania sprawy oraz ewentualne koszty pełnomocników, opinii biegłych i innych czynności dowodowych.

Rozliczenie nakładów — temat numer jeden

„Mieszkanie kupiliśmy za moje pieniądze z przed ślubu, ale potem płaciliśmy razem kredyt — to jak to teraz rozliczyć?"

To pytanie pada w 80% spraw. Odpowiedź wymaga trzech kroków:

• Wartość wkładu własnego z majątku osobistego — nakłady z majątku osobistego na majątek wspólny mogą podlegać rozliczeniu, ale sposób ich wyceny zależy od rodzaju nakładu, dowodów i konkretnego stanu faktycznego. W praktyce warto gromadzić potwierdzenia przelewów, umowy, akty notarialne i inne dokumenty pokazujące źródło finansowania
• Spłata kredytu z majątku wspólnego — jeśli kredyt był spłacany ze wspólnych pieniędzy, mieszkanie należy do majątku wspólnego mimo wkładu jednej strony
• Spłata kredytu po rozwodzie — jeśli jeden małżonek nadal spłaca, drugi musi mu się rozliczyć z połowy spłat dokonanych po ustaniu wspólności

Kredyt hipoteczny — najczęstszy problem

Kredyt po rozwodzie obciąża obojga małżonków solidarnie. Bank może żądać całej raty od każdego z osobna — niezależnie od tego, kto faktycznie mieszka w nieruchomości. Wyrok sądu rozdzielający kredyt nie jest skuteczny wobec banku — bank musi się na zmianę umowy zgodzić.

Cztery realne scenariusze:

• sprzedaż mieszkania, spłata kredytu, podział nadwyżki — najczystsze
• jedno z małżonków przejmuje kredyt z odpowiednią spłatą drugiego (wymaga zgody banku)
• jedno mieszka, drugie nie — i rozliczają się comiesięcznie z połowy raty
• wstrzymanie podziału do spłaty kredytu (10—15 lat) — najgorsze, w praktyce źródło konfliktów

Firma jednego z małżonków — pułapka

Przy działalności gospodarczej trzeba odróżnić składniki majątkowe przedsiębiorstwa, prawa, zobowiązania i dochody. Nie każda sytuacja wygląda identycznie, dlatego takie sprawy wymagają dokładnej analizy dokumentów finansowych.

Wartość ustala biegły rzeczoznawca, najczęściej metodą dochodową lub majątkową. Wycena firmy bywa najdroższym elementem sprawy — opinia biegłego kosztuje 5 000—15 000 zł.

Praktyczna kolejność działań

• Inwentaryzacja — wypisać wszystko: nieruchomości, konta, samochody, kredyty (data ślubu — data rozwodu)
• Wycena — operat szacunkowy dla nieruchomości, wartość rynkowa pojazdów, salda kont
• Próba ugody — list adwokata z propozycją podziału. W 60% przypadków kończy sprawę
• Wniosek do sądu — jeśli ugoda nie wychodzi