Odrzucenie spadku —
sześć miesięcy, które decydują.

Spadek to nie tylko mieszkanie, pieniądze i obrazy. To również długi spadkodawcy. Kredyty, niezapłacone faktury, zaległe alimenty, mandaty. Wszystko, czego zmarły nie zdążył lub nie chciał spłacić — od chwili jego śmierci staje się Państwa potencjalnym problemem.

Co to znaczy „odrzucić spadek"?

To formalne oświadczenie złożone przed notariuszem lub sądem, że nie chcą Państwo dziedziczyć po danej osobie. Skutek: traktuje się Państwa, jakby Państwo nie dożyli otwarcia spadku — czyli śmierci spadkodawcy.

Konsekwencja istotna: jeśli odrzucają Państwo spadek, w Państwa miejsce wstępują dzieci. Jeśli mają Państwo małoletnie dzieci, należy w ich imieniu też złożyć oświadczenie o odrzuceniu — inaczej długi przejdą na nie.

Terminy — najważniejszy fragment artykułu

Termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku wynosi 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania.

Trzy zasady do zapamiętania:

• 6 miesięcy — to standard. Liczone od dnia śmierci spadkodawcy (dla spadkobierców ustawowych) lub od dnia ogłoszenia testamentu (dla testamentowych)
• Bieg terminu rozpoczyna się od dowiedzenia się o powołaniu — np. dla spadkobierców drugiej grupy, którzy dziedziczą po odrzuceniu przez pierwszą, termin rozpoczyna się dopiero w dniu, gdy poznali fakt odrzucenia
• Niezłożenie oświadczenia oznacza przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza — czyli odpowiedzialność za długi tylko do wartości spadku. Ale ta wartość musi być formalnie ustalona, a do tego czasu wierzyciele mogą atakować Państwa majątek

Gdzie i jak złożyć oświadczenie?

U notariusza

Najszybsza droga. Wystarczy umówić wizytę, przynieść dowód osobisty i odpis aktu zgonu spadkodawcy. Sporządzenie aktu zajmuje 30—60 minut. Koszt: 50—100 zł plus VAT.

W sądzie

Wniosek do sądu rejonowego ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Sąd wyznacza termin rozprawy, na której składają Państwo oświadczenie do protokołu. Czas: 1—3 miesiące. Koszt: 100 zł opłaty sądowej.

Wybór drogi to wybór szybkości. Notarialna — gdy termin goni. Sądowa — gdy nie ma pośpiechu lub chcą Państwo, aby sąd zarejestrował fakt odrzucenia we własnych aktach.

Co zrobić, gdy termin już minął?

Pierwszy odruch: panika. Realna sytuacja: jest kilka dróg ratunku, ale każda wymaga ostrożności.

Uchylenie się od skutków oświadczenia

Jeśli przyjęli Państwo spadek (lub doszło do przyjęcia milczącego po 6 miesiącach), a działali pod wpływem błędu lub groźby — można w ciągu kolejnego roku złożyć wniosek o uchylenie. Sąd bada, czy błąd był istotny i czy mogli go Państwo uniknąć przy zachowaniu należytej staranności.

Najczęstszy przypadek: dowiedzieli się Państwo o długach dopiero po przyjęciu spadku, bo wcześniej spadkodawca te długi ukrywał.

Ograniczenie odpowiedzialności do wartości spadku

Nawet po przyjęciu spadku można domagać się sporządzenia spisu inwentarza przez komornika. Po jego sporządzeniu odpowiadają Państwo za długi spadkodawcy tylko do ustalonej wartości aktywów. To nie tak dobre jak odrzucenie, ale chroni majątek osobisty.

Pięć błędów, które kosztują

• Czekanie z odrzuceniem do ostatniej chwili — termin biegnie szybko, a notariusze nie zawsze mają wolne terminy
• Niezłożenie oświadczeń w imieniu małoletnich dzieci — przechodzą one na dzieci, których termin biegnie od dnia, w którym dowiedziały się o powołaniu
• Mylenie odrzucenia z odmową przyjęcia w sądzie — to różne instytucje; tylko formalne oświadczenie ma skutek prawny
• Otrzymywanie kondolencji i pamiątek od spadkodawcy — wbrew mitom, nie jest „dorozumianym przyjęciem"
• Korzystanie z rzeczy spadkowych po śmierci — samo zabezpieczenie rzeczy spadkowych nie jest równoznaczne z przyjęciem spadku, ale rozporządzanie nimi lub traktowanie ich jak własnych może prowadzić do sporów dowodowych i praktycznych

Kiedy NIE odrzucać spadku?

Pochopne odrzucenie potrafi kosztować równie dużo, co pochopne przyjęcie. Zanim podejmą Państwo decyzję, warto:

• sprawdzić wpisy w księgach wieczystych nieruchomości spadkodawcy
• zwrócić się do banków, gdzie spadkodawca miał konta (na podstawie dostępu krewnych pierwszej kategorii)
• sprawdzić Centralny Rejestr Restrukturyzacji i Upadłości
• zorientować się w polisach życiowych i emerytalnych — niektóre świadczenia nie wchodzą do spadku
• porozmawiać z kimś, kto zna sprawę — często rodzina spadkodawcy zna jego sytuację finansową lepiej niż wynika z dokumentów